1
دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
2
دکتری آینده پژوهی ، مدرس دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
3
استادیار گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
4
دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران
چکیده
به دلیل تغییرات مداوم، پویایی مستمر و ناپایداری محیطی فضای اقتصادی در ایران واکاوی و کنترل پیشرانها و آیندهنگاری راهبردی بر اساس آن بیشازپیش ضروری شده است. لذا پژوهش حاضر در پی شناسایی و تحلیل پیشرانهای کلیدی تأثیرگذار بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق سند راهبردی آینده نگارانه بیانیه گام دوم انقلاب مقام معظم رهبری است. پژوهش حاضر از منظر هدف توصیفی و ازلحاظ راهبردهای پژوهش پیمایشی است. جهت انجام پژوهش از روش آمیخته با راهبرد غالب اکتشافی متوالی استفادهشده است. ابتدا به روش کیفی و با کمک آرای خبرگان، پیشرانها شناسایی و بر اساس الگوی EPISTELU دستهبندی و به گروههای 8 گانه اقتصادی، سیاسی، نهادی، اجتماعی، فناوری، حقوقی، دانشگاهی و زیستمحیطی تقسیمبندی شدند. در ادامه با کاربست روش دلفی فازی ابتدا نظر خبرگان از طریق توزیع پرسشنامه جمعآوری و پیشرانها اولویتبندی شدند. سپس با ترسیم نمودار پراکنش بر پایه دو محور میزان عدم قطعیت و تأثیر، پیشرانهای اصلی گزینش شدند. یافتههای پژوهش حاضر نشان میدهد که پیشرانهای کلیدی: نرخ ارز، ثبات سیاسی، کنترل تورم، تحریمهای نفتی و اقتصادی ایران، فساد اقتصادی؛ اقتصاد دیجیتال، دولت الکترونیک، مولد شدن و صنایع دانشبنیان، بیکاری جوانان و میزان مشارکت و سرمایه اجتماعی؛ 10 پیشران اصلی مؤثر بر آینده اقتصاد ایران میباشند. در انتها بر اساس یافتههای پژوهش، پیشنهادهایی برای سیاستگذاری برای اقتصاد ایران ارائهشده است.
افطاری، بهنام و وقوفی، امید. (1400). ارائه چارچوب مفهومی آیندهاندیشی از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله خامنهای (مدظلهالعالی)، آیندهپژوهی انقلاب اسلامی، 2(1): 79-108.
اقبال، حدیث و رجبی فرجاد، حاجیه. (1399). الگوی حکمرانی خوب در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، فصلنامه علمی پژوهشهای انقلاب اسلامی، 9(35): 27-9.
ایمانی، عبدالمجید؛ راشکی، مریم؛ آهنگ، فرحناز؛ پورانجنار، گل بهار و بختیاری، زینب. (1397). شناسایی راهبردهای مؤثر بر حمایت از کالای ایرانی با رویکرد اقتصادی (بهرهگیری از بیانات آیتالله خامنهای)، مطالعات راهبردی بسیج، 21(80): 5-30.
باقری، علی و موسوی، سید مصطفی. (1397). مفهوم شناسی اقتصاد مقاومتی و تبیین نقش و جایگاه آن در دوران پساتحریم. فصلنامه سیاست های مالی و اقتصادی، ۶ (۲۴): ۱۱۱-۱۴۷.
برومند، زهرا؛ شریفی میلانی، هامون. (1400). شناسایی پیشرانهای مؤثر بر آینده صنعت نشر کتاب در ایران. آیندهپژوهی مدیریت، 31(124): 30-19.
بهرامی، تورج و غنی زاده، سامان. (1398). تبیین جایگاه و نقش پلیس امنیت اقتصادی در تحقق اهداف بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی ایران، فصلنامه علمی کارآگاه،12(48):58-43.
پورعباسی، عطاالله؛ و امامی رضوی، سید حسن؛ خیری، زهرا؛ نقوی الحسینی، سلماز و لاریجانی، باقر. (1398). تبیین جایگاه بیانیه گام دوم انقلاب در اسناد سیاستی جمهوری اسلامی ایران و الگوی پیادهسازی مفاهیم آن در نظام آموزش عالی سلامت. طب و تزکیه، 28(3 ): 10-1.
جعفری، ابوالفضل و رئیسیان، امیرمحمد. (1399). واکاوی مؤلفههای اقتصادی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی در تطبیق با مفاهیم بنیادین اسلام با استفاده از روش تحلیل مضمون، اولین کنفرانس بینالمللی علوم اسلامی و پژوهشهای دینی، تهران.
چاووشی، ناصر. (1398) بررسی مؤلفههای آیندهپژوهانه در بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، اولین همایش بینالمللی گام دوم انقلاب، 235-251.
حسین آبادی، باقر؛ شایگان، فریبا؛ قزوینه، مجید و کرمی، احمد. (1400). واکاوی مبارزه با فساد اقتصادی از دیدگاه مقام معظم رهبری (با تأکید بر بیانیه گام دوم انقلاب). فصلنامه علمی کارآگاه، 15(56): 185-214.
خوانساری، رسول و قلیچ، وهاب. (1394). اولویتبندی عوامل مؤثر بر تحقق سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی در نظام بانکی با استفاده از روش تاپسیس فازی، تحقیقات مالی اسلامی، 5(1): 89-118.
سلمانی، بهزاد؛ بهبودی، داود؛ اصغرپور، حسین و ممی پورف سیاب. (1391). اثر بی ثباتی درآمدهای نفتی بر رشد اقتصادی ایران با تاکید بر حساب ذخیره ارزی. پژوهشنامه اقتصاد کلان، 7(14):128-104.
سیف، اله مراد. (1393). مقدمهای بر نقشه راه پیادهسازی سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات راهبردی بسیج، 16(61): 89-115.
شاهآبادی، ابوالفضل و بهاری، زهره. (1393). تأثیر ثبات سیاسی و آزادی اقتصادی بر رشد اقتصادی کشورهای منتخب توسعهیافته و در حالتوسعه، فصلنامه علمی پژوهشهای رشد و توسعه اقتصادی، 4(16): 72-53.
شقاقی شهری، وحید؛ امیری، حسین و روشن معز، مریم. (1398). بررسی اثرات درونزایی بر تقویت بروننگری اقتصاد ایران، سیاستهای راهبردی و کلان، 6(ویژهنامه سال 1397): 770-789
صالحی، قاسم؛ صحت، سعید و سلامی، سید رضا. (1399). شناسایی و اولویتبندی اثرگذارترین عوامل و پیشرانهای رشد اقتصادی در ایران، مطالعات اقتصاد اسلامی، 13(1): 339-366
صیادی، محمد و بهرامی، جاوید. (1394). ارزیابی اثرات سیاستهای سرمایهگذاری درآمد نفتی بر متغیرهای عملکرد اقتصادی در ایران: رویکرد تعادل عمومی تصادفی پویا، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 4(16): 85-135.
عباسنیا، سید محمد؛ بتشکن، محمدهاشم؛ دهقان دهنوی، محمدعلی؛ محقق نیا، محمدجواد و اصلی پور، حسین. (1398). طراحی شبکه عوامل مؤثر بر عیوب ساختاری در تنظیم گری صندوقهای بازنشستگی (در راستای تحقق اهداف اقتصاد مقاومتی و بیانیه گام دوم انقلاب). مطالعات راهبردی بسیج، 22(84): 113-134.
عبدالملکی، حجتالله. (1395)، اقتصاد مقاومتی: درآمدی بر مبانی، سیاستها و برنامه عمل، تهران: انتشارات بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق (ع).
عرب بافرانی، محمدرضا و مهتدی، مهدی. (1399). شناسایی تصاویر و ابرتصویر ارائه شده توسط بیانیه گام دوم با رویکرد تصویرسازی آینده، فصلنامه علمی پژوهشهای انقلاب اسلامی، 9(35): 222-203.
عطار، سعید و خواجه نایینی، علی. (1394). بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر ناکارآمدی نظام سیاستگذاری در ایران، فصلنامه سیاستگذاری عمومی، 1(1): 20-1.
کرسول، جان. (1396). پویش کیفی و طرح پژوهش، ترجمهی حسن داناییفرد و حسین کاظمی، چاپ سوم، تهران: انتشارات صفّار.
کشاورز، محسن؛ علیخان زاده، علیرضا. (1399). طراحی نظام مسائل اقتصاد ایران مبتنی بر تحلیل تفسیری ساختاری بیانیه گام دوم، مطالعات راهبردی بسیج، 23(89):21-1.
لطفیان کریم، ابراهیم؛ جواهری احمدپور، خلیل، قاسمی، نعمت الله و بصیرتی، محمد کاظم. (1399). رصد نقش اقتصاد مقاومتی در آینده اقتدار امنیتی کشور. آینده پژوهی انقلاب اسلامی، 1(2):121-160.
لطفیان کریم، ابراهیم؛ جواهری احمدپور، خلیل؛ قاسمی، نعمتالله و بصیرتی، محمد کاظم. (1399). رصد نقش اقتصاد مقاومتی در آینده اقتدار امنیتی کشور، آیندهپژوهی انقلاب اسلامی، 1(2):121-160.
مبینی، محمد و معمارزاده، غلامرضا. (1395). آیندهپژوهی سازمانهای دولتی ایران متناسب با الزامات اقتصاد مقاومتی، سیاستهای راهبردی و کلان، 1-32.
محمدولی، مجید و صفر آهنگ، رسول. (1398) بازسازی معماری سازمان ناجا بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات راهبردی ناجا، 4(11):91-61.
موسوی، سیدمحمدجواد و فروزنده دهکردی، لطفالله. (1396). بررسی اهداف انقلاب اسلامی و الزامات دستیابی به آن در اندیشه مقام معظم رهبری. مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، 3(2): 27-44.
میرزاخانی، حسن. (1391). الزامات سرمایهگذاری خارجی در سال تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی. مجله اقتصادی، بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی، 12(7): 93-112.
نجفی، سجاد؛ یزدان پناه درو، کیومرث؛ پیشگاهیفرد، زهرا و بدیعی ازنداهی، مرجان. (1399). مقاله پژوهشی: تبیین عوامل کلیدی اثرگذار بر قدرت دفاعی ج.ا.ایران در افق زمانی 1410. فصلنامه علمی راهبرد دفاعی، 18(4): 1-38.
یعقوبی، نورمحمد؛ دهقانی، مسعود و امیدوار، ملیحه. (1399). آیندهنگاری شاخصهای ترکیبی اقتصاد دانشبنیان در ایران (افق 1404). سیاستهای راهبردی و کلان، 8(31): 422-451.
ب- انگلیسی
da Silva Nascimento, L., Reichert, F. M., Janissek-Muniz, R., & Zawislak, P. A. (2020). Dynamic interactions among knowledge management, strategic foresight and emerging technologies. Journal of Knowledge Management. 25)2): 275-297.
Godet, M., Durance, P., & Gerber, A. (2008). Strategic Foresight La Prospective Use and Misuse of Scenario Building, Paris, France.
Habibi, A., Jahantigh, F. F., & Sarafrazi, A. (2015). Fuzzy Delphi technique for forecasting and screening items. Asian Journal of Research in Business Economics and Management, 5(2), 130-143.
Hines, A. & Bishop, P. (2006). Thinking about the Future: Guidelines for the Strategic Foresight. Washington: SocialTechnologies LLC.
Iden, J., Methlie, L. B., & Christensen, G. E. (2017). The nature of strategic foresight research: A systematic literature review. Technological Forecasting and Social Change, 116, 87-97.
Linz, M. (2012). “Scenarios for the aviation industry: A Delphi-based analysis for 2025”, Journal of Air Transport Management, 22 (2), 28-35.
Nowack, M., Endrikat, J., & Guenther, E. (2011). Review of Delphi-based scenario studies: Quality and design considerations. Technological Forecasting and Social Change, 78(9), 1603-1615.
Rohrbeck, R., Battistella, C., & Huizingh, E. (2015). Corporate foresight: An emerging field with a rich tradition. Technological Forecasting and Social Change, 101, 1-9.,
Slaughter, Richard A. (2018). Mapping the Future:Creating a Structural Overview of the Next20 Years. Melbourne: Foresight International.
شیرویه پور، شهریار، نیکویه، مهدی، عزیزمحمدلو، حمید و مرتضوی، سید مرتضی. (1402). واکاوی و تبیین پیشرانهای موثر بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب. مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، 13(52)، 197–171.
MLA
شیرویه پور، شهریار، نیکویه، مهدی، عزیزمحمدلو، حمید، و مرتضوی، سید مرتضی. "واکاوی و تبیین پیشرانهای موثر بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب"، مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، 13، 52، 1402، 197–171.
HARVARD
شیرویه پور، شهریار، نیکویه، مهدی، عزیزمحمدلو، حمید، و مرتضوی، سید مرتضی. (1402). 'واکاوی و تبیین پیشرانهای موثر بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب'، مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، 13(52), pp. 197–171.
CHICAGO
شیرویه پور، شهریار، نیکویه، مهدی، عزیزمحمدلو، حمید و مرتضوی، سید مرتضی، "واکاوی و تبیین پیشرانهای موثر بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب." مطالعات بین رشتهای دانش راهبردی، 13 52 (1402): 197–171,
VANCOUVER
شیرویه پور شهریار، نیکویه مهدی، عزیزمحمدلو حمید، مرتضوی سید مرتضی. واکاوی و تبیین پیشرانهای موثر بر آینده اقتصاد ایران در راستای تحقق بیانیه گام دوم انقلاب. بینرشتهای. 1402;13(52):197–171.