سناریوهای آینده اعراب اهل سنت عراق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانشیار دانشکده مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

3 دانشجوی دکتری رشته مدیریت آینده‌پژوهی دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

تعیین سیاست‌ها و راهبردهای خارجی کشور، نیازمند توجه به محیط پیرامونی و بررسی تغییرات آینده می‎باشد. عراق، به‌عنوان کشوری با موقعیت ژئوپلیتیک که تحولات آن می‌تواند بر وضعیت منطقه اثرگذار باشد، دارای جمعیتی ترکیبی از اقوام و مذاهب مختلف می‎باشد. اعراب اهل سنت، 20 درصد جمعیت عراق را تشکیل می‌دهند و به لحاظ نقش تاریخی و سابقه حاکمیت بر اکثریت شیعه، از اهمیت بالایی در شناخت آینده، برخوردار می‌باشند. در این تحقیق که از نوع توصیفی-تحلیلی می‎باشد با توجه به وجود پیچیدگی و عدم قطعیت در صحنه تحولات عراق، از روش سناریونگاری جهت شناخت آینده استفاده گردیده، داده‌های تحقیق از طریق برگزاری نشست خبرگان به شیوه ذهن‎انگیری، جمع‌آوری و با الگوی جی.بی.ان، مورد تحلیل قرار گرفت و در نهایت دو عدم قطعیت اصلی، شامل پذیرش یا تقابل کشورهای سنی منطقه با عراق و انسجام یا تفرق احزاب، جریان‌ها و شخصیت‌های شیعه عراق، شناسایی و چهار سناریو؛ شامل 1- مشارکت و همکاری؛ 2- همراهی سهم‎خواهانه؛ 3- مطالبه گری امیدوارانه؛ 4- تقابل و تجزیه‌طلبی نگارش و راهبردهای تحقق سناریوی مطلوب ج.ا.ایران ارائه گردید.

کلیدواژه‌ها


الف. فارسی

  • اسلامی، مسعود؛ کوهی، ابراهیم و راستگو، محمدزمان (1393)، «چالش‌های تجزیه عراق: منافع آمریکا و کشورهای همسایه (ایران، ترکیه و عربستان)»، نشریه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال سوم، شماره 10، صص 30-11.
  • افشون، تورج (1395)، «بررسی وضعیت اهل سنت عراق پس از داعش»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال هفدهم، شماره 3، پیاپی 67، صص 74-49.
  • امیری‌مقدم، رضا (1386)، «اقدامات آمریکا در عراق و گسترش پدیده تروریسم در منطقه»، مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی تحولات عراق و چشم‌انداز امنیت منطقه‌ای، برگزاری 4 اردیبهشت 1385، تهران، مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  • برزگر، کیهان (1386)، «جایگاه تروریسم جدید در مطالعات خاورمیانه و روابط بین‌الملل»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال سیزدهم و چهاردهم، شماره‌های 49 و 48، زمستان 1385 و بهار 1386، صص 74-57.
  • بیشاب، پیتر؛ هاینز، اندی و کولینز، تری (1388)، «وضعیت کنونی سناریونویسی؛ مرور اجمالی تکنیک‌ها»، ترجمه مسعود منزوی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی- مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، چاپ اول.
  • پدرام، عبدالرحیم (1388)، «آینده‌پژوهی حوزه‌ای نو برای کندوکاو»، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی- مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • پدرام، عبدالرحیم؛ جلالی‌وند، عباس (1392)، «مقدمه‌ای بر آینده‌پژوهی: روش‌شناسی آینده‌پژوهی»، جلد دوم: تهران، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی.
  • پدرام، عبدالرحیم و احمدیان، مهدی (1394)، «آموزه‌ها و آزموده‌های آینده‌پژوهی»، تهران: نشر مؤسسه افق راهبردی، چاپ اول.
  • ثقفی، فاطمه؛ علی احمدی، علی‌رضا، قاضی نوری، سید سپهر و حورعلی، منصوره (1393)، «طراحی و پیاده‌سازی مدل مرجع پس‌نگری برای شناسایی عوامل کلیدی موفقیت خدمات دولت الکترونیکی در ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، دوره 5، شماره 14، صص 240-205.
  • دهقانی پوده، حمیدرضا (1392)، «عراق»، تهران، اداره نشر وزارت امور خارجه، چاپ اول.
  • شفیعی، جمال (1394)، «مدیریت عدم قطعیت‌ها»، ماهنامه آینده‌پژوهی، شماره 19، صص 20-17.
  • شوارتز، پیتر (1386)، «هنر دورنگری»، ترجمه عزیز علیزاده، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فنون دفاعی- مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاع.
  • شهیدی، فرزان (1397)، «اهل سنت عراق و انتخابات پارلمانی؛ مسائل و رفتارها»، گزارش راهبردی، اندیشکده راهبردی تبیین، صص 20-6.
  • صادقی، سید شمس‌الدین؛ مارابی، مهدی و نرگس، اکسا (1395)، «ایران - عراق، چشم‌اندازی بر راهبردی شدن مناسبات دوجانبه»، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره اول، شماره بیست و دوم، صص 162-129.
  • فهی، لیام و ام راندال، رابرت (1392)، یادگیری از آینده سناریوهای آینده‌نگاری رقابتی، مترجم مسعود منزوی، تهران، انتشارات مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، چاپ اول.
  • قاسمی، محمدعلی (1389)، بازیگران مؤثر بر عراق آینده: منافع و سناریوها، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال سیزدهم، شماره اول، شماره مسلسل 47، صص 58-37.
  • متقی، ابراهیم و سلطانی، اسماعیل (1392)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نسبت به عراق و تأثیر آن بر جایگاه منطقه‌ای ایران؛ فصلنامه دانش سیاسی و بین‌الملل، سال دوم، شماره پنجم، صص 66-43.
  • منزوی، مسعود و سرجه‏پیما، علی آقا (1386)، محیط‌شناسی راهبردی بر اساس روش تحلیل روند و مدل STEEP(V)، ماهنامه نگرش راهبردی، شماره‌های 86 و 85، صص 22-9.
  • نظری، علی اشرف و السمیری، عبدالعظیم (1394)، بازخوانی هویت دولت اسلامی در عراق و شام (داعش): فهم زمینه‌های فکری و سیاسی ـ اجتماعی، فصلنامه علوم سیاسی، ش 68، صص 108-75.
  • نیاکوئی، سید امیر و مرادی کلارده، سجاد (1394)، «رقابت قدرت‌های منطقه‌ای در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، سال هفتم، شماره اول، بهار ١٣٩٤، صص 168-121.
  • واعظی، محمود (1387)، رویکرد گروه‌های داخلی عراق به ایران و آمریکا، پژوهشنامه عراق پس از صدام و بازیگران منطقه‌ای، شماره 12، مرکز تحقیقات استراتژیک.
  • یزدان فام، محمود (1390)، «آینده‌شناسی و برآورد محیط راهبردی: لازمه تصمیم‌گیری بهتر در امنیت ملی»؛ فصلنامه مطالعات راهبردی؛ سال چهاردهم؛ شماره چهارم؛ شماره مسلسل 5؛ صص 32-7.
 

ب. انگلیسی

  • Mansour, Renad(2016), THE SUNNI PREDICAMENT IN IRAQ, Carnegie Middle East Center, http://carnegie-mec.org/2016/03/03/sunni-predicament-in-iraq-pub-62924
  • Popper, Rafael, (2008 ) How are foresight methods selected?, Foresight - The Journal of Future Studies, Strategic Thinking and Policy, VOL. 10 NO. 6, pp. 62-89,
  • Schawrz, Peter (1991), The Art of the Long View: Planning for the Future in an Uncertain World, New York: Currency Doubleday.