راهبردهای حفاظت فرهنگی-امنیتی نیروهای مسلح ایران در برابر عملیات ادراکی دشمن (هوش مصنوعی مولد و پلتفرم‌های اجتماعی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری مدیریت راهبردی فرهنگی، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

چکیده

زمینه و هدف: عملیات ادراکی دشمن با بهره‌گیری از هوش مصنوعی مولد و پلتفرم‌های اجتماعی، به‌عنوان پیشرفته‌ترین لایه جنگ ترکیبی و شناختی، مهم‌ترین تهدید فرامدرن علیه باورهای بنیادین، وفاداری سازمانی و انسجام فکری-عقیدتی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران است. هدف پژوهش حاضر، کشف و تدوین راهبردهای بومی حفاظت فرهنگی-امنیتی در برابر این تهدید بود. روش: پژوهش با روش کیفی داده‌بنیاد نظام‌مند اشتراوس و کوربین و مشارکت ۲۲ خبره ارشد نظامی و دانشگاهی انجام شد. نمونه‌گیری هدفمند و سپس نظری تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت و داده‌ها از طریق مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته جمع‌آوری و با کدگذاری سه‌گانه تحلیل گردید. یافته‌ها: یافته‌ها به الگوی پارادایمی شامل شش مقوله اصلی و ۱۸ کد انتخابی منجر شد. پدیده محوری «عملیات ادراکی دشمن علیه ذهن و قلب نیروهای مسلح» در بستر فضای دیجیتال و با شرایط علّی «تشدید دیپ‌فیک»، «محتوای جعلی شخصی‌سازی‌شده» و «تضعیف سرمایه اجتماعی امنیتی» شکل می‌گیرد. سه راهبرد کلان استخراج‌شده به ترتیب اولویت عبارت‌اند از: ۱) بصیرت افزایی پیشگیرانه و تلقیح شناختی، ۲) هوشمند سازی حفاظت و پایش فعال، ۳) تقویت سرمایه اجتماعی امنیتی و پیوند ولایی. پانزده راهبرد جزئی نیز رتبه‌بندی و ارائه شد که بالاترین اولویت با آموزش تشخیص دیپ‌فیک و شبیه‌سازی عملیاتی دشمن است. نتایج: اجرای این راهبردها، تاب‌آوری شناختی نیروهای مسلح را تضمین، بازدارندگی فعال ایجاد و ایران قوی را در برابر جنگ ادراکی بیمه می‌کند. این پژوهش نخستین مدل بومی و پارادایمی حفاظت فرهنگی-امنیتی در برابر تهدیدات هوش مصنوعی مولد است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


فهرست منابع
)علیهمالسلام( اسماعیلی، مصطفی؛ منتظری، مصطفی )۸41۲(. راهبردهای امنیتی در سیره معصومین
:
مطالعه موردی کتب اربعه شیعه با روش تحلیل محتوا. سیاست جهانی، ۸۲)۲(.
، مجموعه بیانات، قابلدسترسی در: ir.khamenei.farsi://https( مدظلهالعالی( امام خامنهای
جمشیدی، محسن؛ حیدری، نصرتالله؛ احمدی، مهدی )۸41۲(. جایگاه راهبرد دفاعی-امنیتی در
راهبرد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در محور تحت نفوذ. فصلنامه علمی
پژوهشهای انقلاب اسلامی، ۸۲)4(.
رستگار پناه، حسن )۸۳1۸(. راهبردهای رسانهای امنیت پایدار. فصلنامه آفاق امنیت، 5)۸5(.
رمضانی، محمدجواد؛ امیری مقدم، رضا؛ سلیمی، حسین )۸۳1۱(. مقاله پژوهشی: فرایند مدیریت
راهبردی تنگناهای امنیتی ایران و ترکیه با تأکید بر منافع ملی. امنیت ملی، 1)۳۳(.
ریاضی، وحید )۸41۲(. الگوی بازدارندگی راهبردی سازمانهای نظامی در محیط امنیتی. مطالعات
بینرشتهای دانش راهبردی، ۸۳)51(.
سلطانی، علی؛ خراشادی زاده، محمدرضا؛ شجاعی، شهرام؛ عبد فروتن، رضا )۸41۸(. شناخت
مؤلفههای راهبردی امنیت در جهان اسلام با رویکرد به همبستگی جهان اسلام. مطالعات دفاعی
استراتژیک، ۲1)۱1(.
عسگری، محمود؛ کامکار، مهدی؛ علیزاده، علی )۸41۳(. شناسایی و اولویتبندی تهدیدات امنیتی
نوین سیاسی جمهوری اسلامی ایران در افق .4141 مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی،
.۸1۳-۸۳۲ ,)54(۸4
فلاحی، احسان؛ رستمی، محسن )۸41۸(. راهبردهای دفاعی امنیتی جمهوری اسلامی ایران با نگاه
به شرق مطالعه موردی: چین و روسیه. فصلنامه آفاق امنیت، ۸5)54(.
قربانی سپهر، آرش؛ ابراهیمی، حامد )۸41۳(. تهدیدشناسی دفاعی-امنیتی فرامنطقهای جمهوری
اسلامی ایران. مطالعات بینرشتهای دانش راهبردی، ۸4)55(.
کاظمی بیدختی، محمدابراهیم؛ مقصودی، مجتبی؛ جلالی، رضا )۸41۳(. عوامل مؤثر بر تقویت
امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در مدیریت تهدیدهای امنیتی منطقه جنوب شرق کشور.
فصلنامه مطالعات راهبردی، ۲1)۸(.
References
Charmaz, K. (2014). Constructing grounded theory (2nd ed.). SAGE Publications.
https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=2081830
Cheatham, M. J., Geyer, A. M., Nohle, P. A., & Vazquez, J. E. (2024). Cognitive warfare:
The fight for gray matter in the digital gray zone. Joint Force Quarterly, 114, 83-91.
https://digitalcommons.ndu.edu/joint-force-quarterly/vol114/iss2/15/
Compton, J. (2020). Inoculation theory. In J. A. Daly & J. M. Brashers (Eds.), The SAGE
handbook of persuasion: Developments in theory and practice (3rd ed., pp. 220–236).
SAGE Publications.
https://www.researchgate.net/publication/293055455_Inoculation_theory
Corbin, J., & Strauss, A. (2015). Basics of qualitative research: Techniques and
procedures for developing grounded theory (4th ed.). SAGE Publications.
https://us.sagepub.com/en-us/nam/basics-of-qualitative-research/book235578
Deppe, C., & Schaal, G. S. (2024). Cognitive warfare: A conceptual analysis of the NATO
ACT cognitive warfare exploratory concept. Frontiers in Big Data, 7, 1452129.
https://doi.org/10.3389/fdata.2024.1452129
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE
Publications.https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/naturalistic-inquiry/book842
Lumbaca, J. (2025). Cognitive warfare to dominate and redefine adversary realities:
Implications for U.S. Special Operations Forces. Special Operations Journal, 11(2),
45-62. https://sofsupport.org/cognitive-warfare-to-dominate-and-redefine-adversaryrealities-implications-for-u-s-special-operations-forces/
McGuire, W. J. (1964). Inducing resistance to persuasion: Some contemporary
approaches. In L. Berkowitz (Ed.), Advances in experimental social psychology (Vol.
1, pp. 191–229). Academic Press https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60052-0
NATO Allied Command Transformation (ACT). (2021). Cognitive warfare: The future of
cognitive dominance. NATO Innovation Hub Report https://hal.science/hal03635889/document
Pandit, N. R. (1996). The creation of theory: A recent application of the grounded theory
method. The Qualitative Report, 2(4), 1–14.
https://www.scirp.org/(S(czeh4tfqyw2orz553k1w0r45))/reference/referencespapers?r
eferenceid=2617266
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community.
Simon & Schuster. https://doi.org/10.1145/358916.361990
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and
procedures for developing grounded theory (2nd ed.). SAGE Publications.
https://psycnet.apa.org/record/1999-02001-000
Van Diggelen, J., Aidman, E., Rowa, J., & Vince, J. (2025). Designing AI-enabled
countermeasures to cognitive warfare. NATO STO Meeting Proceedings, HFM-377.
https://arxiv.org/abs/2504.11486
Wilbur, D. (2025). The challenge of AI-enhanced cognitive warfare: A call to arms for a
cognitive defense. Small Wars Journal. https://smallwarsjournal.com/2025/01/22/thechallenge-of-ai-enhanced-cognitive-warfare-a-call-to-arms-for-a-cognitive-defense/