مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال عملکرد نادرست هوش مصنوعی سلاح های خود مختار با تاکید

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق بینالملل عمومی، ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانش آموخته دکتری تخصصی امنیت ملی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

چکیده

استفاده روز افزون از هوش مصنوعی در تسلیحات نظامی که بدون دخالت انسانی عمل می نمایند، ابهامات وسوالات جدی در حوزه های مختلف حقوق بین الملل مطرح ساخته است. سلاح های خود مختار در مخاصمات ویا در شرایطی که برای حفاظت از تاسیسات یا مردمان محلی مورد استفاده قرار می گیرند می توانند در اثر عملکرد نادرست و خطای محاسباتی هوش مصنوعی کشتار وسیع غیر نظامیان ویا خسارات شدید به تاسیسات مهم و محیط زیست را به همراه داشته باشند. بنابراین از آنجاکه سلاح های مذکور مستقیماً با حیات انسانها مرتبط هستند، هدف در این تحقیق تبیین مبانی و دلایل مسئولیت دولت ها در قبال استفاده و بکار گیری سلاح های مذکور با تاکید براستناد ناپذیری فورس ماژور در انتساب مسئولیت به هنگام عملکرد نادرست واشتباهات هوش مصنوعی سلاح های خود مختار می باشد. نتایج این پژوهش که با رویکرد آینده پژوهی و کاربردی و با استفاده از روش تحقیق کیفی(توصیفی- تحلیلی) نگارش شده است، حاکی از آنست که مطابق حقوق بین الملل و هنجارهای موجود، دولت ها در ارتباط با نحوه استفاده و پیامدهای ناشی ازعملکرد نادرست سلاح های مذکور دارای مسئولیت بوده و بنا به دلایلی چون؛ تزلزل شرط پیش بینی ناپذیری، تحت کنترل بودن سلاح توسط دولت بکارگیرنده، عدم امکان مادی برای اجتناب از ارتکاب عمل نادرست، پذیرش خطر و ریسک استفاده از سلاح های مذکور توسط دولت ها، تعهدات عام الشمول و قواعد آمره بین المللی

کلیدواژه‌ها

موضوعات


فهرست منابع
ابوذری، مهرنوش؛ برزگر، محمدرضا )0412(، امکانسنجی مسئولیت کیفری سلاحهای جنگی مبتنی
بر هوش مصنوعی و مسئله بیکیفرمانی در دادگاههای بینالمللی، حقوق فناوریهای نوین،
دوره ،4 شماره .1
آقابابائیان، حمیدرضا؛ عسگرخانی، ابومحمد )0631(، مسئولیت بینالمللی در قبال حملات سایبری،
نشریه فقه و تاریخ تمدن، دوره ،5 شماره .0
پیری، حیدر )0414(، مسئولیت بینالمللی دولتها در ارتباط با کاربست سلاحهای مبتنی بر هوش
مصنوعی در درگیرهای مسلحانه، حقوق فناوریهای نوین، دوره ،1 شماره .02
تیموری، مهرداد؛ کاظمی، سیدسجاد )0414(، مسئولیت کیفری ناشی از نقض فاحش حقوق
بینالملل بشردوستانه توسط سامانههای تسلیحات خودمختار بهمثابۀ جنایت جنگی، فصلنامه
حقوق جزای بینالملل، دوره ،6 شماره .2
حسینی، محمدرضا )0416( پیامدهای حقوقی بهکارگیری هوش مصنوعی در تسلیحات نظامی؛
چالشهای نوین فراروی حقوق مخاصمات مسلحانه، فصلنامه سیاست دفاعی، دوره ،66 شماره
.021
خورشیدی، اقدام؛ زرگر، افشین )0410(، مسئولیت اشخاص و مسئولیت بینالمللی دولت در قبال
بهکارگیری سلاحهای مجهز به هوش مصنوعی، فصلنامه سیاست جهانی، دوره ،00 شماره .2
خورشیدی، اقدام؛ زرگر، افشین )0412(، کاربرد فناوری هوش مصنوعی در تسلیحات نظامی از
منظر حقوق بشردوستانه، فصلنامه پژوهشهای روابط بینالملل، دوره ،06 شماره .6
سیفی، آناهیتا؛ رزمخواه، نجمه )0410(، هوش مصنوعی و چالشهای پیش رو در قلمرو حقوق
بینالملل بشر با رویکرد به حق کار، دو فصلنامه حقوق بشر، سال ،0۲ شماره .0
شریفی، سیدالهام الدین؛ صفری، ناهید )0632(، مقایسه نظریه هاردشیب و فورس ماژور در اصول
حقوق قراردادهای بازرگانی، اصول حقوق قراردادهای اروپایی و حقوق ایران، فصلنامه
پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره ،0۲ شماره .4
شعبانی، امید؛ حاجی محمدی، اصغر )0636(، مقایسه دکترین فراسترشین و نهاد حقوقی فورس
ماژور، دانشنامه حقوق و سیاست، شماره .20
ن رشته ردی سال 01 ♦ ویژهنامه ♦ پیاپی 16 ♦ بهار 0415
لعاتبی
هب 61 مطا
شرا
ن
ایدا
شکراللهی، شیوا؛ معتمدنژاد، رؤیا )0414(، حکمرانی جهانی هوش مصنوعی در خدمت منافع
بشریت و نقش سازمان ملل، علوم خبری، دوره ،04 شماره اول.
صفایی، سیدحسین )0614(، قوه قاهره یا فورس ماژور؛ بررسی اجمالی در حقوق تطبیقی و حقوق
بینالملل و قراردادهای بازرگانی بینالمللی، مجله حقوقی دفتر خدمات حقوقی بینالمللی،
شماره .6
طلایی، صفیه )0414(، هوش مصنوعی و جنگهای سایبری، ابعاد حقوقی مسئولیت دولتها در
حقوق بینالملل، فصلنامه فقه و حقوق نوین، دوره ،02 شماره .22
عبودیت، عماد؛ شریفی صدر، منصوره )0410(، راهکارهای حمایت از نسلهای سهگانه حقوق
بشر در پرتو ظهور فناوری هوش مصنوعی، فصلنامه مطالعات بینالمللی، دوره ،03 شماره .6
کاظمی، حمید )0412(، ابعاد حقوق بینالمللی استفاده از هوش مصنوعی در فناوریهای فضایی،
حقوق فناوریهای نوین، دوره 4 شماره ۲
کوشا، سهیلا؛ کرمی، مرضیه )0633(، حقوق بینالملل حاکم بر سفرهای توریستی فضایی، انتشارات
مجد، چاپ اول.
گل، ابراهیم )063۲(، مسئولیت بینالمللی دولت، نشر شهر دانش، چاپ دهم.
لامع، احسان؛ امینینیا، عاطفه )0416(، مسئولیت بینالمللی دولتها در کاربرد هوش مصنوعی در
جنگافزارها با تأکید بر نقض حقوق جنگ در غزه، فصلنامه سیاست خارجی، دوره ،61 شماره
.4
لورا راسا، میشل )06۲5(، مسئولیت مدنی، ترجمه محمد اشتری، نشر حقوقدان، چاپ اول.
جیهانی، محسن؛ طباطبائی، سیداحمد )0631(، کاربرد سلاحهای خودمختار و اصول حقوق
بشردوستانه، پژوهشنامه ایرانی سیاست بینالملل، شماره .2
مصطفوی اردبیلی، سید محمدمهدی؛ تقیزاده انصاری، مصطفی )0412(، تأثیر هوش مصنوعی بر
نظام حقوق بشر بینالمللی، حقوق فناوریهای نوین، دوره ،4 شماره .1
مسئولیت بینالمللی دولتها در قبال عملکرد نادرست هوش مصنوعی سلاحهای خودمختار ...♦ استادباقری و جامعی 63
References
Athina, sachoulidou (2024), AI System and Criminal Liability, Scandinavian university
press, vol 11,No 1, p1-10. https://dio.org
Autonomous Weapon System: Advisory Report 119, CAVV-Advisory Report 38,
11April 2022, p40, https://www.adviesraadinternationalevraagstukken.nl.
Berenice, boutin (2023), State Responsibility in Relation to Military Applications of
Artificial intelligence. Leiden Journal of International Law, Cambridje university
press, p1-30 https://www.cambridge.org
Changet. T (2016) Accountability gap: Autonomous weapon system and Modes
Responsibility in International Iaw. Denver Journal of international law and policy,
45(1)1-50
Crootof, Rebecca (2016) War Torts: Accountability for Autonomous weapon, university
of Pennsylvania law review. 164(6)1347-1402
Egeland,K (2016) Lethal Autonomous weapon systems under international
Humanitarian law. Nordic Journal of international law, 85(2),89-118. https://doi.org
Erica, H.m(2020) Autonomous weapons system under international law New york
university, Law Review, vol 95, 1436-1447
Etzioni amitai, Etzioni,Oren, (2017), Pros and cons of autonomous weapons system,
MILITARY REVIEW, pp 71-81. https://www.armyuprss.army.
Fazli, Amineh (2018) Investigating the Scope of Force Majeure in International Laws.
Journal of Organizational Behavior Research, Cilt / vol:3 say 1.pp1-8
Gunawan yodan, muhamad Haris Alawi, (2022), Command Responsibility of
Autonomous Weapons under International Humanitarian Law.
https://www.defense-ai-and-arms-control Network.
Guo, JIO, (2025), The ethical legitimacy of autonomous weapons system: reconfiguring
war acciuntablility in the age of artificial intelligence, Ethics of Global Political,
Vol. 18.2025. issue 3. https://www.tandfonline.com
Gupta, Rohit(2024) Who let the bots: tuutbttubri iutua tailiribtbibua i at biitubir ta
artificial intelligence system, Nov. 27,2024. https://verfassungsblog.de
Guterres, Antonio (2024) Lethal Autonomous Weapons Systems, Report of the secretary
general. 1 July 2024. united nations office disarmament affairs.
https://disarmament.unoda.org
Himmelreich, J (2019) Responsibility for Killer Robots. Ethical Theory and Moral
Practice 22(3), 731-747
Meloni, C. (2007) Command Responsibility: mode of Liability for the crimes of
subordinates or separate offence of the superior? Journal of International Criminal
Justice 5(3), 619-637
Michael T. Klare (2019) Autonomous Weapons systems and the LAWs of war,
https://www.armscntrol.org.
ن رشته ردی سال 01 ♦ ویژهنامه ♦ پیاپی 16 ♦ بهار 0415
لعاتبی
هب 41 مطا
شرا
ن
ایدا
Paola, Aeta (2023) Who act when autonomous weapons strike? The act requirement for
individual criminal responsibility and state responsibility, Journal of International
Criminal Justice, Vol. 21, Issue 5, Nov. 2023. https://doi.org
ui atrtr tbiaui d atattA nttbtr,ruttaaatAutonomous Weapons System and Digital
Decision Making. https://www.hrw.org
Who is responsible when Al act autonomously and things go wrong? 2025,
https://www.globallegalisights.com
Wood,Nathan G, (2025), Bombs, Botsand the principle of Distinction: the law of armed
conflict. https://tnsr.org
Wyatt, Austin, (2023), Examining supply chain risks in autonomous weapons system
and artificial intelligence, ACIG, Vol. 2, No 1. https://www.acigjournal.com
Zrilic, Jure (2019) Armed Confilict as force Mageure in international Investment Law.
Manchster Journal of International Economic Law, vol, 16, issue: 28-56
Document
Charter of the United nations
Convention on International Liability for Damage caused by Space objects
Gabcikovo - Nagymaros Project (Hungary / Slovakia) I.C.J, reports 1997, p 7, at p63,
para 102-112
General Assembly, Resolution A/HRC/76/266 of 14 June 2022, Progress declaration of
the international Migration Review forun. (un.org)
General Assembly, Resolution A/RES/73/27 of 11December 2018, Developments in
the field of information and Telecommunications in the context of international
security. (un.org)
International law commission (2001), Draft articles on the responsibility of states for
internationally wrong ful acts
Serbian Loans, 1929, P.C.I.J, Series A, No 20, at pp33-40
Statute of the international criminal court
The united nations Convention on Certain Conventional Weapons (CCW)