1
گروه حقوق،دانشکده علوم انسانی ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال
2
گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شمال
3
گروه حقوق عمومی و بینالملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی
چکیده
پیشرفت شتابان فناوریهای هوش مصنوعی و ادغام آن در سیستمهای تسلیحاتی، حقوق بشردوستانه بینالمللی را با چالشهای بیسابقهای مواجه ساخته است. سیستمهای تسلیحاتی خودمختار که بر اساس «پروفایل هدف عمومی» عمل میکنند، قادر به انتخاب و درگیری با اهداف، بدون مداخله انسانی هستند و این امر، تحقق اصول بنیادین تفکیک، تناسب و احتیاط را با دشواری جدی مواجه میسازد. حقوق بشردوستانه خواستار یک رویکرد انسانمحور برای طراحی، تولید، توسعه و استفاده از هوش مصنوعی نظامی در مخاصمات مسلحانه است. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانهای، به شناسایی و تبیین مکانیسمهای حمایتی مؤثر برای تضمین رعایت اصول حقوق بشردوستانه در کاربرد هوش مصنوعی پرداخته است. یافتهها نشان میدهد که مکانیسمهای حمایتی در سه سطح پیشگیرانه، عملیاتی و پسینی قابل تدوین هستند و کنترل معنادار انسانی به عنوان هسته مرکزی این مکانیسمها، نقش محوری در تضمین رعایت اصول حقوق بشردوستانه بین المللی ایفا میکند. کنترل معنادار انسانی به یکی از مباحث محوری حقوقی در این زمینه تبدیل شده است. همچنین شفافیت الگوریتمی، قابلیت پیشبینی و امکان انتساب مسئولیت، به عنوان شاخصهای کلیدی ارزیابی اثربخشی این مکانیسمها شناسایی شدهاند. مقاله حاضر با تحلیل مبانی نظری و بررسی رویکردهای بینالمللی، چارچوبی جامع برای حمایت از اصول حقوق بشردوستانه در عصر هوش مصنوعی ارائه میدهد.