شناسایی و اولویت‌بندی مسائل راهبردی در حوزه محیط‌زیست ایران

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات اقتصادی، اجتماعی و ترویجی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان

2 دانشیار، دانشکده زمین‌شناسی، پردیس علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

بهره‌مندی از محیط‌زیست مطلوب، از اهدافِ سند چشم‌انداز بیست‌ساله ایران است که دستیابی به آن، نیازمندِ مرتفع‌نمودن مسائل زیست‌محیطی و بهره‌مندی از ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه کشور است. هدف تحقیق پیش‌رو، شناسایی و اولویت‌بندی مجموعه مسائل راهبردی در حوزه محیط‌زیست ایران است. داده‌های موردنیاز از مطالعات اسنادی اعم از اسناد بالادستی نظام، مکتوبات علمی و نظرات خبرگان محیط‌زیست گردآوری شد. در این راستا، به‌منظور اعمال نظرات کارشناسان در ایجاد نظم و انسجام به مجموعه مسائل از رویکرد دلفی بهره گرفته شد. همچنین، جهت رتبه‌بندی مجموعه مسائل از رویکرد تحلیل سلسله مراتبی فازی استفاده شد. نتایج نشان داد که اهم مسائل زیست‌محیطی کشور شامل فقدان برنامه منسجم آبخیزداری، وقوع خشکسالی و تغییر اقلیم، برداشت بی‌رویه آب و خشک‌شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها است. همچنین آلودگی‌هایِ آب ناشی از پساب صنعتی، بیمارستانی و شهری؛ آلودگی‌هایِ هوا ناشی از نیروگاه‌ها و پالایشگاه‌ها، وسایل نقلیه، صنایع فولاد و ذوب‌آهن؛ آلودگی‌هایِ خاک ناشی از ورود سموم و کود اضافی کشاورزی و دفن غیراصولی پسماندهای خانگی، بیمارستانی و صنعتی بیشترین درجه اهمیت را دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    منابع

    الف- فارسی

    • پورخباز، ح.، عزیزی، آ.، جوانمردی، س. و پورخباز، ع. (1401). ارزیابی ریسک بهداشتی و محیط زیستی تصفیه خانه فاضلاب غرب اهواز با استفاده از روش های AHP و TOPSIS. نشریه علوم و تکنولوژی محیط‌زیست. دوره 24. شماره 1.
    • ترابی، ع.، مطهری، س.، صمدیار، ح. و آزادبخت، ب. (1401). شناسایی و اولویت‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی مکان دفن زباله و نیروگاه زباله‌سوز و تاثیر آن بر محیط زیست شهری با روش تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP). فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای). دوره 12. شماره 46.
    • رمضانی، ک.، رومینا، ا.، علیزاده، ع. و سرور، ر. (1398). تاثیر تهدیدات زیست‌محیطی بر امنیت ملی (مطالعه موردی: کرانه‌های جنوبی دریای خزر). فصلنامه مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، شماره 31. دوره 8، صص 201-223.
    • صفاری، م.، موسوی‌راد، م.، حسنی، م.، غضنفری، م.، شاکری، ش. و نظری، ن. (1400). بررسی وضعیت کمّی و شاخص‌های آلودگی برخی عناصر آلاینده در خاک‌های سطحی، متأثر از سد باطله معدن (مطالعه موردی: معدن مس چهارگنبد). مجله تحقیقات آب و خاک ایران. دوره 52. شماره 2.
    • طهماسبی، ا. و نصیرزاده، ح. (1400). انتخاب بهترین روش دفع پسماندها در مراکز بهداشتی و درمانی با استفاده از روش ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی فازی و ضرب و جمع وزنی فازی. نشریه پیاورد سلامت، شماره 6، صص 541-550.
    • علی‌اکبری، ع.، بابایی، ف.، ارجمندی، ر. و شجاعی، م. (1400). توسعه روشی برای ارزیابی عملکرد زیست محیطی بنادر بر مبنای فرآیند تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP). نشریه مهندسی بهداشت محیط، شماره 3، صص 301-313.
    • فیضی، ص. و پناهنده، م. (1401). ارزیابی پیامدهای محیط‌ زیستی احیای تالاب‌ها در راستای توسعه‌ی گردشگری (مطالعه موردی: تالاب‌ جوکندان). فصلنامه مطالعات علوم محیط‌زیست. دوره 7. شماره 2.
    • کشمیری، س.، پردل، ص.، رئیسی، ع. و نبی‌پور، ا. (1397). بررسی آلودگی‌های زیست محیطی ناشی از صنایع گاز و پتروشیمی و اثرات آن بر سلامت ساکنین منطقه عسلویه، پایتخت انرژی ایران: یک مطالعه مروری. ماهنامه طب جنوب، شماره 2. دوره 21، صص 162-185.
    • مرکز آمار ایران (1399).  پایگاه اطلاعات نشریات. http://amar.sci.org.ir

    ب- انگلیسی

    • Ali, A. K. (2005). Using the Delphi technique to search for empirical measures of local planning agency power. The Qualitative Report, 10(4), 718-744.
    • Ayyildiz, E., & Taskin Gumus, A. (2021). Pythagorean fuzzy AHP based risk assessment methodology for hazardous material transportation: an application in Istanbul. Environmental Science and Pollution Research, 28, 35798-35810.
    • Dempsey, P. A., & Dempsey, A. D. (2000). Using nursing research: Process, critical evaluation, and utilization. Lippincott, 4th ed. c1996.
    • Gupta, S., Soni, U., & Kumar, G. (2019). Green supplier selection using multi-criterion decision making under fuzzy environment: A case study in automotive industry. Computers & Industrial Engineering, 136, 663-680.
    • Habibi, A., Sarafrazi, A., & Izadyar, S. (2014). Delphi technique theoretical framework in qualitative research. The International Journal of Engineering and Science, 3(4), 8-13.
    • Hasson, F., Keeney, S., & McKenna, H. (2000). Research guidelines for the Delphi survey technique. Journal of advanced nursing, 32(4), 1008-1015.
    • Jorm, A. F. (2015). Using the Delphi expert consensus method in mental health research. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 49(10), 887-897.
    • Kennedy, H. P. (2004). Enhancing Delphi research: methods and results. Journal of advanced nursing, 45(5), 504-511.
    • Kim, C. H., & Yeo, K. (2018). Beyond Consensus: A Review of Delphi Research Published in Malaysian Social Science Journals. International Journal of Business & Society, 19. 312-323.
    • Landeta, J. (2006). Current validity of the Delphi method in social sciences. Technological forecasting and social change, 73(5), 467-482.
    • McMillan, S. S., King, M., & Tully, M. P. (2016). How to use the nominal group and Delphi techniques. International journal of clinical pharmacy, 38, 655-662.
    • Okoli, C., & Pawlowski, S. D. (2004). The Delphi method as a research tool: an example, design considerations and applications. Information & management, 42(1), 15-29.
    • Powell, C. (2003). The Delphi technique: myths and realities. Journal of advanced nursing, 41(4), 376-382.
    • Rowe, G., & Wright, G. (1999). The Delphi technique as a forecasting tool: issues and analysis. International journal of forecasting, 15(4), 353-375.
    • Saaty, T., & Vargas, L. L. G. (Eds.). (2001). Models, methods, concepts, and applications of the analytic hierarchy process (Vol. 34). Springer.
    • Shameem, M., Kumar, R. R., Nadeem, M., & Khan, A. A. (2020). Taxonomical classification of barriers for scaling agile methods in global software development environment using fuzzy analytic hierarchy process. Applied Soft Computing, 90, 106122.