واکاوی نقش کارکرد خبر رسانه ملی بر هویت ملی (با تأکید بر هویت ایرانی – اسلامی)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام

2 - دانشجوی دکتری امنیت ملی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقا راهبردی )نویسنده مسؤل(

چکیده

هویت ملی در هر کشور یکی از عناصر انسجام‌بخش است که مایه‌ی اشتراک و پیوند میان آحاد جامعه محسوب می‌شود. در ایران، هویت ملی بر دو رکن اساسی، یعنی هویت ایرانی و هویت اسلامی استوار است. این دو مؤلفه در تعامل با یکدیگر، شاکله‌ی اصلی هویت ملی را تشکیل داده‌اند و با وجود تحولات تاریخی و اجتماعی، توانسته‌اند در کنار هم استمرار یابند. این پژوهش، هویت ملی را متشکل از دو رکن هویت ایرانی و هویت اسلامی می‌داند و تلاش دارد تأثیر خبر، به عنوان یکی از کارکردهای رسانه ملی، را بر هر دو رکن این هویت بررسی کند. برای این منظور، هفت کارکرد برای خبر احصا شد و میزان تأثیر آن‌ها بر مؤلفه‌های هویت ایرانی-اسلامی، به‌عنوان شاکله‌ی اصلی هویت ملی در جمهوری اسلامی ایران، از طریق پرسشنامه‌ای شامل ۴۹ سؤال مورد سنجش قرار گرفت. جامعه آماری این پژوهش شامل عوامل شاغل در بخش خبر رسانه ملی بوده و نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام شده است. جامعه نمونه شامل صاحب‌نظران، خبرگان و سردبیران شاغل در خبر رادیو و خبر تلویزیون رسانه ملی بوده که ۷۶ نفر از آن‌ها به پرسشنامه پاسخ دادند. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزار SPSS تجزیه‌وتحلیل شد و بر این اساس، میزان تأثیر کارکرد خبر بر مؤلفه‌های هویت ملی اولویت‌بندی گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    الف- فارسی

    • اباذری، حسین؛ مرادی، علی و احمدی، نسرین. (۱۳۹۹). «بررسی مفاهیم هویت فردی و هویت ملی در جامعه معاصر ایران». پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی، سال 23، شماره 2، صص ۴۵-۶۲.
    • احمدی، حمید (1388). بنیادهای هویت ملی ایرانی: چهارچوب نظری هویت ملی شهروندمحور. چاپ اول، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    • افتخاری، اصغر؛ اسدی، علیرضا و نزهت، ابراهیم (1393). «ناسیونالیسم و هویت ملی در اندیشه حضرت آیت­ا... خامنه­ای»، فصلنامه علمی-پژوهشی «پژوهشنامه انقلاب اسلامی»، شماره 11، صص 19-43.
    • اکبری، عسگر (1399). «مؤلفه­های هویت ایرانی- اسلامی در منظومه فکری مقام معظم رهبری»، فصلنامه مطالعات ملی، سال 21، شماره 3.
    • بیگی، ف. (۱۳۹۹). تحولات فرهنگی و هویت ملی ایرانی.تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
    • پیروزمند، علیرضا؛ چهاردولی، عباس و خدایی، رضا (1396). «ارائه الگوی راهبردی حفظ و ارتقاء هویت اسلامی ایرانی از طریق تدوین تجارب نظام جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان ولایت فقیه و قانون اساسی»، فصلنامه علمی مطالعات بین­رشته­ای دانش راهبردی، سال هفتم، شماره 26، صص 162-133.
    • توسلی، غلامعباس (1371). نظریه­های جامعه­شناسی، چاپ سوم، تهران: سمت، ص142.
    • جلالی، سعید (1401). «مطالعات اساطیری و تأثیر آن بر هویت ملی ایران». فصلنامه فرهنگ و تاریخ، شماره 13، صص 102-127.
    • حاجیانی، ابراهیم (1379). «تحلیل جامعه­شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند فرضیه»، فصلنامه مطالعات ملی، سال دوم، شماره 5.
    • حسنی‌فر، عبدالرحمان و عباس‌زاده مرزبالی، مجید (1399). مؤلفه‌های شکل‌دهنده‌ی هویت ملی ایران در فرایند تاریخی، جامعه‌پژوهی فرهنگی، دوره 11، شماره 1، صص 33-59.
    • رضایی، سیدمحمد و جوکار، محمدصادق (1388). «بازشناسی هویت ملی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 40، صص 53-88..
    • زابلی­زاده، اردشیر و دژکام، محمد (1395). «تقویت امنیت نرم جمهوری اسلامی ایران با خبر تلویزیونی»، فصلنامه علمی مطالعات امنیت اجتماعی، شماره 47، پاییز، صص 25-52.
    • سمیعی­اصفهانی، علیرضا؛ رفیعی قهساره، ابوذر و نوری، نسیبه (1394). «بازشناسی ابعاد، مؤلفه­ها و تهدیدات هویت ایرانی- اسلامی از منظر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری»، فصلنامه عملی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال 12، شماره 42، صص 27-44.
    • صدیقی، مهسا؛ سلطانی­فر، محمد؛ فرهنگی، علی­اکبر و مظفری، افسانه (1403). «بررسی و تحلیل کارکرد رسانه­های اجتماعی در دیپلماسی رسانه­ای بحران­های حوزه نفت و انرژی»، فصلنامه علمی مطالعات بین­رشته­ای دانش راهبردی، سال چهاردهم، شماره 54، صص 320-295.
    • عباسی، حجت­اله (1388). خبر تلویزیونی، تهران: سروش.
    • عسگری، سمیرا. (۱۴۰۰). «رابطه بین هویت جمعی و انسجام اجتماعی در بین شهروندان ایرانی». مجله علوم اجتماعی ایران، سال 27، شماره 1، صص۷۰-۸۵ .
    • فتحی، امیر و کریمی، رضا. (۱۳۹۸). «عناصر هویت ملی و چالش‌های پیش‌روی آن در عصر دیجیتال». پژوهش‌نامه علوم سیاسی، سال ۲۲، شماره 2،  صص ۸۹-۱۰۵.
    • فلاح، مرتضی (1387). «نقش زبان فارسی در گسترش هویت ملی و فرهنگی ایران»، فصلنامه مطالعات ملی، دوره 9، شماره 34، صص 3-30 .
    • قاسمی، علی­اصغر و ابراهیم­آبادی، غلامرضا (1390). «نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران»، فصلنامه راهبرد، شماره 59.
    • کاجی، حسین (1376). «انسان معاصر و مساله معنا»، مجله حوزه و دانشگاه، شماره 13، ص 50.
    • کلانتر مهرجردی، علیرضا و خرمشاد، محمدباقر (1397). «گفتمان هویت ملی، جریان سوسیالیسم قبل و بعد از انقلاب اسلامی؛ با تطبیق اندیشه کیانوری و بشیریه»، فصلنامه پژوهش­های راهبردی سیاست، سال 7، شماره پیاپی 62، ص 12.
    • گل‌محمدی، جواد. (۱۳۹۸). «ابعاد هویت ملی و تأثیر جهانی‌شدن بر آن. فصلنامه جامعه‌شناسی معاصر، سال 15، شماره 3، صص ۱۰۹-۱۲۳.
    • گیبینز، جان و بو ریمر (1381)، سیاست پست­مدرنیته، ترجمه: منصور انصاری، تهران: انتشارات گام نو.
    • مرشدی­زاد، علی و احمدلو، کاووس (1396). «مؤلفه­های هویت اسلامی و ایرانی در اندیشه آیت­... خامنه­ای»، فصلنامه مطالعات ملی، سال هجدهم، شماره 2.
    • مژدهی­فر، مصطفی؛ فتحی، ابراهیم؛ البرزی دعوتی، هادی و رزمجو، علی­اکبر (1399). «چگونگی پوشش­دهی به اخبار امیدآفرین در تلویزیون (مطالعه موردی: بخش خبری ساعت 21 شبکه یک سیما)»، فصلنامه علمی مطالعات میان رشته­ای ارتباطات و رسانه، سال سوم، شماره 2(پیاپی 8)، تابستان، صص 45-72.
    • موسی‌پور، علی (۱۴۰۲). «اسلام‌گرایی و چالش‌های هویت ملی ایرانی». فصلنامه مطالعات اجتماعی و سیاسی، شماره 18، صص 43-68.
    • مهدی­زاده، سیدمحمد (1396). نظریه­های رسانه: اندیشه­های رایج و دیدگاه­های انتقادی، تهران: انتشارات همشهری.
    • میرزایی، هادی (۱۴۰۱). «بازتعریف هویت ایرانی-اسلامی در دوران معاصر». فصلنامه پژوهش‌های فرهنگی، شماره 27، ص 42-69.
    • وردی­نژاد، فریدون و بهرامی­­رشتیانی، شهلا (1388). مدیریت بحران و رسانه­ها. تهران: سمت.

     

    ب منابع انگلیسی:

    • Almagro, M.; Andrés-Cerezo, D. (2020). “The Construction of National Identities. Theoretical Economics”, 15, 763-810.

     

    پ- سایت­‌ها:

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1388، اردیبهشت 20). بیانات در دیدار مردم. مریوان.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46045

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1392، مرداد 15). بیانات در دیدار اساتید دانشگاه­ها. تهران.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=23451

    • خامنه­ای، سید علی. (1379، تیر 19). بیانات در دیدار مسؤلان و کارگزاران نظام. تهران.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3203

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1396، اردیبهشت 7). بیانات در دیدار شرکت­کنندگان در مسابقات بین­المللی قرآن. تهران.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21252

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1396، آبان 15). بیانات در دیدار جمعی از اعضای تشکل­ها و جمعی از نخبگان دانشجویی. تهران.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=36331

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1391، مهر 23). بیانات در دیدار جوانان. خراسان شمالی.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=6855

    • خامنه­ای، سیدعلی. (1399، تیر 22). بیانات در ارتباط تصویری با نمایندگان یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی. تهران.

    https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3016