آثار راهبردی روندها و رویدادهای فناورانه در سیاست‌گذاری راهبردی؛ با تأکید بر الزامات سیاستی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تربیت نظامی، دانشگاه افسری امام علی(ع)

چکیده

حل معمای امنیت و چگونگی تحصیل اهداف و منافع ملی در عرصه ‌بین‌الملل، مستلزم سیاست‌گذاری راهبردی مطلوب، مبتنی بر بهره‌گیری از منابع و ظرفیت‌های گوناگون است که در این میان، عوامل و ظرفیت‌های فناورانه در تدوین سیاست‌های راهبردی کشورها نقش ویژه‌ای را ایفا می‌کنند. از این جهت، این پژوهش در پیِ بررسی این موضوع است که به دنبال تأثیر روندها و رویدادهای فناورانه در سیاست‌گذاری راهبردی، چه الزامات سیاستی در سطح راهبردی بایستی مورد توجه قرار گیرد. از این‌رو، تلاش شده به صورت کیفی و با رویکرد تحلیلی و آینده‌پژوهانه در قالب الگوی تحلیل محتوا و تحلیل روند، ابتدا روندها و رویدادهای فناورانه در جهانی کنونی، شناسایی شود و سپس با توجه به آثار تحولات فناورانه در عرصه راهبردی، الزامات سیاستی ارائه گردد. در این راستا از مطالعه کتابخانه‌ای و روش میدانی(مصاحبه و پنل خبرگی) در جمع‌آوری داده‌ها استفاده شده است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که روندها و رویدادهایی در حوزه فناوری در حال ظهور و بروز است که کنش‌ها و واکنش‌های بازیگران بین‌المللی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ بنابراین دستیابی به فناوری‌های برتر، مولد قدرت است. براین اساس، ضرورت سیاست‌گذاری راهبردی مبتنی بر قابلیت‌های فناورانه بیش از پیش نمایان است و لزوم توجه به برخی الزامات سیاستی در حوزه سیاست‌های راهبردی فناورانه که به آن اشاره شده، مورد تأکید می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

    الف- فارسی

    • احمدی، علی، زرگر، افشین و آدمی، علی(1401)، نقش فناوری‌های نوظهور در امنیت و قدرت ملی کشورها؛ فرصت‌ها و تهدیدها، «فصلنامه مطالعات بین‌ المللی»، شماره4.
    • ایجابی، ابراهیم، عیوضی، محمدرحیم، شیروانی­ناغانی، مسلم و رضایی، ایمان(1396)، مطالعه تطبیقی تعاریف متکثر از مفهوم میان­رشته‌ای آینده­نگاری راهبردی، «مطالعات بین‌­رشته‌ای دانش راهبردی»، شماره 29.
    • سهرابی بابک، خلیلی­جعفرآباد، احمد و رودی، امیر(1396)، کشف ویژگی­های حوزه­های تحقیقاتی نوظهور بااستفاده از روش فراترکیب، «سیاست علم و فناوری»، شماره 4.
    • شفیعا، محمدعلی، رحیمی­مقدم و بدیع کامبیز(1392)، آینده­نگاری مبتنی بر فنون شناختی، «مطالعات مدیریت راهبردی»، شماره 15.
    • شفیعی، نوذر و شکری­مقدم، اصغر(1393)، دیپلماسی فناوری جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر فناوری های دفاعی-امنیتی)،« فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین المللی»، شماره 19.
    • فولادی، قاسم(1387)،« ارزیابی و استفاده از سطوح آمادگی فناوری»، تهران: مرکز آینده­پژوهی علوم وفناوری دفاعی، چاپ اول.
    • فتحیان، محمد و مهدوی نور، سیدحاتم(1386)، «مبانی و مدیریت فناوری اطلاعات»، تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران، چاپ سوم.
    • قاضی نوری، سیدسپهر و قاضی نوری، سیدسروش(1393)،« مقدمه­ای بر سیاست­گذاری علم، فناوری ونوآوری»، تهران: مرکز نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس، چاپ دوم.
    • عیوضی، محمدرحیم(1395)، آینده­پژوهی سیاسی، «فصلنامه راهبرد»، شماره 79.
    • طرهانی، فرزاد و آزادیان‌دلسم، رفائیل(1397)، رابطه علم، فناوری و نوآوری با دفاع دانش‌بنیان براساس گفتمان ولایت‌فقیه و اسناد بالادستی، «مطالعات بین­رشته‌ای دانش­راهبردی»، ش33.
    • مسیبی ملک خیل، رحیم و کریمی، وحید(1401)، تبیین ابعاد، مؤلفه­ها و شاخص­های فناوری اطلاعات و ارتباطات در حوزه امنیت ج.ا.ایران، «مطالعات بین‌­رشته‌ای دانش­راهبردی»، شماره46.
    • محمودزاده، ابراهیم، قاضی، حسن، قوچانی، محمد مهدی(1396)، نقش و جایگاه توسعه فناوری در بعد نظامی قدرت ملی، «فصلنامه مطالعات دفاعی راهبردی«، سال 15، شماره 67: 261-284.
    • موسوی­زارع سید­جواد، زرقانی، سیدهادی و اعظمی، هادی (1397). بررسی و تحلیل جایگاه علم و فن­آوری در قدرت ملی،« فصلنامه تحقیقات جغرافیایی»، سال 33، شماره 3.
    • هداوند، مهدی، و جم، فرهاد. (1400). مفهوم دولت تنظیم گر: تحلیل تنظیم گری به مثابه ابزار حکمرانی. «فصلنامه راهبرد»، شماره 99.
    • یاوری، اسدالله(1393)، درآمدی بر مفهوم تنظیم­گری حقوقی، مطالعات حقوق تطبیقی، شماره2.
    • وفائی­نژاد، علیرضا(1395)، بررسی نقش فرهنگ و هنر اسلامی در بازتولید قدرت نرم در ج.ا. ایران،« فصلنامه مطالعات قدرت نرم»، دوره­ی ششم، شماره 14.
    • مصلی­نژاد، عباس، (1402)، «سیاست­گذاری راهبردی: رهیافت­­ها و عناصر تشکیل­دهنده»، تهران: دانشگاه تهران، چاپ 4.
    • مصلی­نژاد، عباس، (1401)، «سیاست­گذاری راهبردی در تئوری و عمل»، تهران: دانشگاه تهران، چاپ 4.
    • نامداریان، لیلا و نقی زاده، رضا (1398)، هوشمندی راهبردی در سیاست گذاری علم، فناوری و نوآوری. «فصلنامه سیاست علم و فناوری»، شماره2.
    • کالینز، جان.ام(1388)، «راهبرد بزرگ(اصول و رویه­ها)»، ترجمه: کوروش بایندور، تهران: انتشارات وزارت خارجه، چاپ 5.
    • مشعلی، بهزاد، شیبانی، حسن، حاجیانی، ابراهیم، و قنبری، علی اله(1397)، خاستگاه آینده­نگاری و جایگاه آن در سیاست­گذاری بخش عمومی، «آینده پژوهی مدیریت (پژوهش های مدیریت)»، شماره 115
    • منزوی، مسعود و سرجه­پیما، علی­آقا، (1386)، محیط­شناسی راهبردی براساس روش تحلیل روند و مدلSTEEPV، «ماهنامه نگرش راهبردی»، شماره 85 و 86 دی و آذرماه.

    ب- انگلیسی

    • Bell, W. (2011), Foundations of Futures Studies: Human Science for a New Era: Values, Objectivity, and the Good Society, London and New Brunswick: Transaction Publishers.
    • Martin, B. R. (2001). Matching Societal Needs and Technological Capabilities: Research Foresight and the Implications for Social Sciences'. Social Sciences and Innovation, Paris: Organisation for Economic Cooperation and Development, 105-15.
    • Silva, M. (2015). A systematic review of foresight in project Management literature. Procedia Computer Science, 64, 792-799. doi: 10.1016/j.procs.2015.08.630
    • FRISON-ROCHE M.-A(2004); Définition du droit de la regulation économique,Recueil Dalloz, no 2, pp. 126-139.
    • Levi-Faur, David. (2017). Regulatory capitalism. In Peter Drahos (Ed.), Regulatory theory: Foundations and applications (pp. 289-302). New York: ANU Press.

    COPYRIGHTS

    2025by the authors. Published by The National Defense University. This article is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0