نقش‌آفرینی نظامی- امنیتی چین بر ایران در ارتباط با رقباء با تاکید بر نظریه ژئوپلیتیک دسترسی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

ایالات متحده با معرفی نقشه جدید خود (نقشه هند و اقیانوس آرام) بر پایه ژئوپلیتیک دسترسی، به دنبال سلطه بر منطقه و رقابت نظامی با چین است. در نسخه چینی، آمریکا با اعمال سیاست‌های قدرت و یکجانبه‌گرایی، برتری مطلق نظامی و تضعیف امنیت استراتژیک جهانی را دنبال می‌کند و با کسب برتری فضایی، اعمال کنترل بر حوزه اطلاعات را به عنوان اجزای کلیدی برای انجام جنگ مدرن و اطلاعاتی می‌داند. در حال حاضر این دو کشور، رقابت و ایجاد مسابقه تسلیحاتی با فناوری‌های پیشرفته (به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی) را تعقیب می‌نمایند.

این پژوهش به دنبال واکاوی نقش‌آفرینی نظامی- امنیتی چین در قبال رقباء جهانی با تکیه بر اثرپذیری ساختاری و کارکردی ایران است (بیان مساله). محقق با استفاده از مطالعات اسنادی و انجام مصاحبه‌های اکتشافی، داده‌های کیفی را جمع‌آوری و از طریق تحلیل محتوا و کدگذاری، مدل تحقیق را استخراج و با استفاده از پرسشنامه، عوامل به دست‌آمده، مورد قضاوت جامعه آماری قرار گرفته و اهمیت آن‌ها، مشخص شده است (روش تحقیق). در این تحقیق، محقق به دنبال ارائه پاسخ به سوال اصلی تحقیق است که نقش‌آفرینی نظامی- امنیتی چین در آینده ژئواستراتژیک نظام بین‌الملل، اثرپذیری ایران از این نقش‌آفرینی و جهت‌گیری رقباء چگونه است؟ (سوال تحقیق). در فرایند انجام پژوهش، از میان 30 مصاحبه انجام شده با خبرگان، 9 شاخص در قالب 2 مؤلفه نقش‌آفرینی جهانی چین با 51 مضمون در توضیح اثرپذیری نظامی- امنیتی ایران از نقش‌آفرینی جهانی چین و 21 مضمون در توضیح اثرات احتمالی رقباء از نقش‌آفرینی جهانی چین، احصاء شده است (یافته‌های تحقیق).

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

    الف- فارسی

    • ارباب شیرانی، بهروز و عباسی، محمدحسن (1388)، «تجزیه‌وتحلیل سرمایه‌ فکری دانشگاه‌ها از دیدگاه مدیریت دانایی»، مجموعه مقالات نخستین کنفرانس بین‌المللی «سرمایه فکری ایران»، تهران.، صص 150-121.
    • حسنوی، رضا و رمضان، مجید (1391)، «سرمایه‌ فکری سازمان». تهران. انتشارات آتی‌نگر
    • برزگر، کیهان (1388). منطقه­گرایی در سیاست خارجی ایران. فصلنامه مطالعات اوراسیای مرکزی. سال دوم. شماره پنجم.
    • سازمند، بهاره؛ و تقی‌زاده، فاطمه (1392).  خیزش چین؛ ابعاد و مولفه‌ها، پیامدها و چالش‌ها. نشریه مطالعات سیاسی، دوره 5، شماره 19، صص 112-93.  
    • بهرامی مقدم، سجاد (1393). دگرگونی سیاست خارجی هند: از جهان سوم گرایی به  عمل گرایی اقتصادی. فصلنامه مطالعات راهبردی. سال 17. شماره 4. صص 161 -196.
    • تقی‌زاده انصاری، محمدتقی؛ و سجاد بهرامی مقدم (1395). چین، همسایگان و قدرت‌های بزرگ (روابط اقتصادی- سیاسی)، تهران، انتشارات سخنوران.
    • تیشه­یار، ماندانا؛ و همکاران (1397). رقابت هژمونیک هندوستان وچیندر  جنوب و جنوب شرق آسیا؛ با تاکید بر مولفه­های اقتصادی و نظامی. دو فصلنامه مطالعات شبه قاره. سال دهم. شماره 34. صص 65-86.
    • سباستین، هلمان (1399). نظام سیاسی چین، ترجمه: مجید عباسی، تهران، موسسه ابرار معاصر.
    • دهشیری، محمدرضا؛ حاجی مینه، رحمت؛ و مجید شرفخانی (1400). جایگاه زنجیره ارزش بین‌المللی در رقابت هژمونیک چین و آمریکا. مطالعات اقتصاد سیاسی بین‌الملل. دوره 4، شماره 2، صص 462-393.
    • راد، کوین (1403). جنگ قابل اجتناب؛ خطرات یک درگیری فاجعه‌بار میان ایالات متحده و چین شی جین پینگ. ترجمه محمدرضا نوروزپور. تهران. انتشارات خبر امروز.
    • رضایی، داود؛ شریفی، منوچهر؛ و پورتقی، محمد (1403). کنترل تهدیدات آمریکا در جنگ نرم علیه ایران. فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای دانش راهبردی . دوره 14، شماره 56، صص 36-7.
    •  رضایی، نیما؛ و شریعتی، مجتبی (1401). سه منطق شکل دهنده به راهبرد و رفتار سیاست خارجی دولتهای مختلف جمهوری اسلامی در قبال معمای امنیت ناشی از ایالات متحده: منطق مقدرگرا، منطق تسکین دهنده و منطق تعالی بخش. فصلنامه امنیت ملی.  دوره 12، شماره 46، صص 138-101.
    • رضائیان دلوئی؛ و کازرونی، حنیف (1402). ارزیابی فناوری؛ رویکردها، چالش‌ها و حوزه‌ها. فصلنامه علمی مطالعات بین رشته‌ای دانش راهبردی . دوره 13، شماره 50، صص 59-35.
    • ژاک، مارتین (1402). وقتی چین بر جهان حکم می‌راند؛ پایان دنیای غرب و زایش نظم نوین جهانی. ترجمه: سید رحیم تیموری، تهران: نشر اختران.
    • کرمی، جهانگیر‌؛ و شاه‌محمدی، پریسا (1398). هژمونی، ژئوپلیتیک و مناسبات چین – آمریکا‌ . فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز . دوره 25، شماره 105، صص 160-133.
    • کگان، رابرت (1391). بازگشت تاریخ و پایان رویاها. ترجمه علی آدمی و افشیر زرگر. تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • مارشال، تیم (1402). آینده جغرافیا؛ چگونه قدرت و سیاست در فضا، دنیای ما را تغییر خواهد داد. ترجمه هوشنگ جیرانی. تهران: انتشارات نشر کتاب پارسه.
    • نیاکویی، سیدامیر؛ و خاوری، عبدالله (1401). سیاست خارجی هند در افغانستان (2013-2001) با تاکید بر نقش افغانستان در تامین منافع ملی هند. نشریه مطالعات فرهنگ دیپلماسی. دور یک، شماره 4، صص26-1.  
    • یرگین، دانیل (1401). نقشه جدید جهان؛ انرژی، تغییرات اقلیمی و تقابل ملت‌ها. ترجمه: امیر میرحاج، تهران: انتشارات نشر پارسه.

    ب- انگلیسی

    • Chabot, C. (1995). Defining high Technology. Stanford: Stanford Publication of Stanford University.
    • Chen, J., Zhu, Z., & Xie, H. Y. (2004). Measuring intellectual capital: a new model and empirical study. Journal of Intellectual Capital, 5(1), 195 - 212.
    • Noorali, H. Flint, C., & Ahmadi, S. A. (2022). Port Power: Toward a New Geopolitical World Order, Transport Geography, https://www. researchgate.net/publication/364926107_Port Power Toward a New Geopolitical World Order.
    • Saalbach, K . (2017) . Modern Geostrategy Methods and Practice. University Osnabruk.  LV Applied Public Policy Analysis  Working Paper_02_English.  
    • Shishir, Upadhyaya .(2014). Maritime security cooperation in the Indian Ocean Region: The role of the Indian Navy Upadhyaya, Australian Journal of Maritime & Ocean Affairs, 6:4, 173-190, https://doi.org/10.1080/18366503.2014.920945
    • Teer, Joris . (2022). China's military rise and European technology The policy debate in the Netherlands. Hague Centre for Strategic Studies (2022) https://www.jstor.org/stable/resrep40386

     

    COPYRIGHTS

    2025  by the authors. Published by The National Defense University. This article is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0