بررسی و ارزیابی ابعاد تهدیدات احتمالی ناشی ازپیشرفت هسته‌ای عربستان سعودی و راهکارهای مقابله با آن

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکترای مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

عربستان سعودی با توجه به عواملی ازجمله کاستی‌های عمق استراتژیک، ناکارآمدی نیروهای نظامی متعارف، رژیم صهیونیستی، جمهوری اسلامی ایران، بی‌اعتمادی به آمریکا، کسب وجهه و مشروعیت داخلی و دلایل سیاسی برای گسترش فناوری هسته‌ای ، نیاز به انرژی هسته‌ای به عنوان جایگزینی برای کاهش وابستگی به نفت، دارد. درعین حال تحولات تهدیدات هسته‌ای طی هفتاد سال گذشته نشان می‌دهد آگاهی عمومی از پیامدهای تخریب نیروگاه‌ها وسلاح‌های هسته‌ای در ابتدا کم بوده، اما پس از حوادث هسته‌ای، نگرانی‌ها درباره فجایع هسته‌ای افزایش یافته است. بنابراین بررسی پیشرفت‌های هسته‌ای دیگر کشورها بسیار مهم است و بی‌توجهی به این موضوع ممکن است به غافلگیری راهبردی و افزایش تهدیدات منجر شود. عربستان سعودی، با وجود منابع عظیم نفتی، به‌تدریج راهبردهای انرژی خود را تغییر داده و در راه پیشرفت هسته‌ای با هدف دستیابی به اهداف و مقاصد آشکار و پنهان قدم برداشته است. تاکنون هیچ‏گونه راستی‏ آزمایی خاصی هم توسط آژانس بین ‎المللی انرژی اتمی از تأسیسات مخفی و درحال ساختش به عمل نیامده است.

هدف پژوهش حاضر بررسی تهدیدات ناشی از پیشرفت هسته‌ای عربستان سعودی است .روش تحقیق کیفی و توسط نرم‌افزار MaxQDA انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد تهدیدات اثر گذار این حوزه شامل دانشی، سیاسی، اقتصادی، نظامی، زیرساخت‌های صنعت هسته‌ای و زیست‌محیطی بوده وهمچنین باعث رقابت تسلیحاتی، نفوذ و تحریم‌های اقتصادی، نفوذ و تهدیدهای سیاسی و افزایش تنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی میگردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

    الف- فارسی

    • افضلی، رسول و نجفی، سجاد. (۱۳۹۷). تبیین شاخص‌های کلیدی تاثیرگذار بر روابط ایران و عربستان در افق زمانی ۱۴۰۷. آینده پژوهی دفاعی،9، 34-7.
    • ایرنا. (1399). تلاش‌های مخفیانه عربستان برای هسته‌ای شدن. اقتباس از 6https://irna.ir/xjCrd
    • بحرینی‌بهزادی، نیما. (1399). طرح راهبردی واکنش ملی به بحران‌های هسته‌ای با رویکرد پدافند غیرعامل، رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
    • جوکار، محمد صادق و مدنی، سید مهدی. (1389). جایگاه سلاح هسته‏ ای در راهبرد نظامی امنیتی عربستان سعودی. مجله سیاست دفاعی, 19(73).‎
    • حکاک، محمد، صالحی، حسن، و فرقانی، یونس. (1397). طراحی الگوی مفهومی اسلام برای عدالت در نظام جبران خدمات, مبتنی بر آموزه های نهج البلاغه. مدیریت در دانشگاه اسلامی، 7(2 (16) )، 341-358. SID. https://sid.ir/paper/391667/fa
    • دهقانی، سیدجلال، رستمی، فرزاد و دانش نیا، فرهاد. (1400). چشم انداز روابط ایران و عربستان؛ سناریوهای آینده و راهکارها. سیاست جهانی 10(2)، 288-245. 
    • رضائیان دولوئی،محمد رضا، کازرونی،حنیف(1400)،ارزیابی فناوری(رویکردها،چالش ها وحوزه ها)،فصلنامه علمی مطالعات بین رشته ای  دانش راهبردی سال 13،شماره 50، ص 59-35
    • شیخ حسنی، کامبیز. (1399). خیزش هسته‏ ای عربستان و لزوم رصد آن.برگرفته از لینک تارنمای https://ipis.ir/portal/newsview/613410                                                                                                                                            
    • عسگری،محمود، علیزاده،علی(1402)،شناسایی واولویت بندی تهدیدات امنیتی نوین سیاسی جمهوری اسلامی ایران در افق 1404، فصلنامه علمی مطالعات بین رشته ای  دانش راهبردی سال 14،شماره 54، ص 103-132
    • غریب آبادی، کاظم. (1383). آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑـﺎ ﻣﻌﺎﻫـﺪه ﻣﻨﻊ ﮔﺴﺘﺮش ﺳـﻼح ﻫـﺎی ﻫﺴـﺘﻪ ای و ﭘﺮوﺗﮑـﻞ اﻟﺤـﺎﻗﯽ. ﻣﺆﺳـﺴﻪ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ اﺑﺮار ﻣﻌﺎﺻﺮ.
    • غریبی, محسن. (1400). اهداف عربستان سعودی از توسعه فناوری هسته ای، فصلنامه سیاست خارجی, 35(1), 147-176.
    • کتاب مشروح سخنرانی های همایشِ فناوری هسته ای، نماد اراده ملی. (1384).
    • کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور. (1401). نظام هسته ای کشور. تهران: سازمان پدافند غیر عامل
    • کوشکی، محمدصادق و میرحسینی، فرشته. (1395). تأثیر امنیت انرژی بر توسعۀ برنامه‌های اتمی کشورهای غرب آسیا. فصلنامه سیاست,  (2) 46، 383-402.
    • مرادی، افشین. (1395). الگوی راهبردی دفاع ملی جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با تهدیدات شیمیایی، میکروبی و هسته‌ای. رساله دکتری، دانشگاه عالی دفاع ملی.
    • مهدیان، حسین، آقاحسینی، علیرضا و علی‌حسینی، علی. (1396).تحلیل ساست خارجی ستیزه‌جویانه عربستان سعودی مقابل ج.ا.ایران در چارچوب نظریه واقع‌گرایی تهاجمی. راهبرد دفاعی,  (1) 171،15-211.

    ب- انگلیسی

    • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
    • Carless, T. S., Redus, K., & Dryden, R. (2021). Estimating nuclear proliferation and security risks in emerging markets using Bayesian Belief Networks. Energy Policy, 159, 112549.
    • Erdogan, A. (2022). Saudi foreign policy doctrine post‐2011: The Iranian factor and balance of threat.Digest of Middle East Studies, 31(1), 6-24.
    • Fitzpatrick, M. (2015). Saudi Arabia, Pakistan and the nuclear rumour mill. Survival, 57(4), 105-108.
    • Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Ectj, 30(4), 233-252.
    • King, N., Brooks, J., & Horrocks, C. (2018). Interviews in qualitative research.
    • Salacanin, Stasa. (2023). Saudi nukes: A desire for energy, weapons, or just leverage Adapted from https://thecradle.co/articles-id/7638
    • Sinkovics, R. R. (2008). “Enhancing the Trustworthiness of Qualitative Research in International Business”. 48(6): 689-714.
    • Twining, J. (1999). A naturalistic journey into the collaboratory: In search of understanding for prospective participants (Doctoral dissertation).

    COPYRIGHTS

    2025 by the authors. Published by The National Defense University. This article is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0