واکاوی بحران های امنیتی (با تأکید بر شایعه)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

دانشکده علوم و فنون فارابی

چکیده

ثابت شده که از بین عوامل موثر در شکل‌گیری بحران‌های امنیتی؛ اقدامات روانی همواره جایگاه بی‌بدیلی داشته‌اند، اما به دلیل گستردگی، پرداختن به هر یک از حوزه‌های آن؛ نیازمند پژوهشی مستقل است. این پژوهش درصدد است به دلیل تاثیرگذاری سریع شایعه بر جامعه هدف، نقش این پدیده را در شکل‌گیری بحران‌های امنیتی مورد واکاوی قرار دهد.

هدف این پژوهش بررسی نقش شایعه در شکل‌گیری بحران‌های امنیتی بوده بدنبال پاسخ این سوال است که:" شایعه چه نقشی در شکل‌گیری بحران‌های امنیتی دارد؟ "

این پژوهش از نظر نوع؛ تحقیقی کاربردی است که به شیوه توصیفی – پیمایشی انجام شده و در آن محقق صرفا به توصیف عینی و واقعی متغیرها و وضعیت موجود پرداخته است. جامعه آماری این پژوهش را 50 نفر از نخبگان و خبرگان مراکز علمی – اجرایی، دستگاه‌های اطلاعاتی، امنیتی، نظامی و انتظامی ج.ا.ا با حداقل 10 سال تجربه فعالیت علمی - اجرایی و حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد تشکیل داده که به صورت تمام شمار به عنوان جامعه نمونه لحاظ شده‌اند.

ابزار گردآوری داده‌ها ؛ مصاحبه، پرسش‌نامه و فیش‌برداری است و برای آزمون فرضیه‌ها از آمار توصیفی (جداول شاخص‌های آماری، توزیع فراوانی و نمودار) و آمار استنباطی (خی‌دو و فریدمن) استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که از بین 15 حوزه نقش‌آفرین شایعه در تولید بحران‌های امنیتی؛ «نارضایتی‌ها، نارسایی‌ها و کاستی‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی » و از بین 15 حوزه نقش‌آفرین شایعه در گسترش بحران‌های امنیتی؛ « کم توجهی نظام نسبت به خواسته‌ها و انتظارات مردم » بیشترین تاثیر را در شکل‌گیری بحران‌های امنیتی داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع

    الف - فارسی:

    • افتخاری، اصغر، (1386)، «شاخص­های سنجش تهدید»، راهبرد دفاعی، شماره هجدهم،43-19.
    • امیری، ابوالفضل، نفاوی، حمید، (1395)، « عملیات روانی و تاثیر آن بر اغتشاشات شهری» مدیریت بحران، سال هفتم، شماره 27،ص 89-63.
    • امیری، عبدالرضا، (1391)، «متغیرهای موثر بر امنیتی شدن بحران­های اجتماعی در ایران»، مطالعات مدیریت انتظامی، سال هفتم، تابستان 1391، ش.2، ص 237-221.
    • برچر، مایکل، جاناتان، ویلکنفلد (1382) «بحران، تعارض و بی ثباتی»، مترجم علی صبح دل، نشر مطالعات راهبردی.
    • پایگاه خبری پویا (22/01/1400)، «ناهمگونی قومیتی؛ تهدیدات و آسیب­ها»، قابل دسترسی در www .pooyakhabar.ir
    • پایگاه اینترنتی مقام معظم رهبری به نشانی khamenei.ir
    • پای، لوسین (1386)، «بحرا­ن­ها و ترتیب و توالی در توسعه سیاسی»، مترجم غلامرضا خواجه سروی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
    • ترکمان،فرح و شهابی، زینب(1395)، «شایعه و عوامل اجتماعی مؤثردر پذیرش آن» فصلنامه راهبرد،شماره53،ص42-17.
    • جهانگیری، کتایون، (1390)، «اصول و مبانی مدیریت بحران»، چاپ دوم، تهران، موسسه آموزش حلال احمر.
    • حسینی، حسین، (1390)، «ارتباط اقناعی؛ از آموزه­های عملی تا یافته­های علمی»، تهران، دانشگاه جامع امام حسین(ع).
    • دیفونزو، نیکلاس، پراشانت، بوردیا، (1392)، «روانشناسی شایعه؛ رویکردهای اجتماعی و سازمانی»، ترجمه محسن وفا، تهران، دانشکده امام باقر(ع)
    • ذوالفقاری، مهدی،(الف) (1391)، «عملیات روانی؛ جنگ اطلاعاتی و فریب استراتژیک»، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • ذوالفقاری، مهدی،(ب) (1391)، «اصول و مبانی عملیات روانی(درآمدی بر اهداف، ابزارها و روش­ها)»، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • رضایی، کامران(ب)، (1388)، «نقش سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی در مقابله با شایعه»، مندرج در نقش سازمان‌های اطلاعاتی و امنیتی در مقابله با شایعه، پوریان، محمدتقی، عباسی، محمد، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی، 36-19.
    • ساوه­درودی، مصطفی، (1392)، «راهبردهای سازمانی و مدیریت بحران»، تهران، دانشکده فارابی.
    • ساوه­درودی، مصطفی، (1398)، «مدیریت بحران، مفاهیم، الگوها و نظریه­ها» تهران، مرکز آموزشی و پژوهشی شهید صیاد شیرازی.
    • ساوه­درودی، مصطفی (1390)، «مدیریت بحران­های امنیتی»، تهران، پژوهشکده مطالعات فارابی.
    • ساوه­درودی، مصطفی، (1388)، « نقش شایعه در ایجاد بحران»، مجموعه مقالات همایش مشترک جامعه اطلاعاتی،92-69
    • ساوه­درودی، مصطفی، عسگری، شاداب، (1392)، «زمینه­های بروز بحران­های اجتماعی، چیستی و چگونگی»، اطلاعاتی حفاظتی جامعه اطلاعاتی، سال­چهارم، شماره­چهارم، صفحه47- 71.
    • شیرازی، محمد، (1380)، «جنگ روانی»، تهران، دانشگاه امام حسین(ع).
    • صالحی، محمود، کوشا، محمود، (1397)، « جایگاه شاخص­ها در هشداردهی بحران­های امنیتی»، پژوهش­های حفاظتی امنیتی، سال هفتم، شماره 25،ص32-7.
    • صالحی، محمود، (1395)، «مدیریت اطلاعاتی در بحران­های اجتماعی سیاسی و رفتارهای جمعی»، تقریرات درسی.
    • عمید، حسن، (1388)، «فرهنگ عمید»، تهران، امیر کبیر.
    • فرهادی، رضا، (1388)، « شایعه و تاثیر آن در بحران »، مجموعه مقالات همایش مشترک جامعه اطلاعاتی،ص 58-35.
    • قمی اویل، میثم و تقی پوریان، محمد جواد و فرخ سرشت ، بهزاد و آقاجانی، حسنعلی(1400) «واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکه‌های اجتماعی با روش فراترکیب از نظرمفاهیم اسلامی» فصلنامه علمی-پژوهشی سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دوره 5، شماره4،زمستان1400، ص43-22.
    • کاظم پور،ذکریا(1400) «بررسی ابعاد ارزیابی تهدیدات هوشمند آینده»، مطالعات بین­رشته­ای دانش راهبردی، شماره45صص121 تا 148
    • کرمی، رضا، (1399)، «مدیریت بحران»، تقریرات درسی.
    • لزگی، عینقی و عبادی زاده، حجت الله و یوسفوند، یعقوب(1399) « مدل سازی ریاضی انتشار شایعه با رویکرد دفاعی با توجه به آیات و روایات»، مطالعات بین­رشته­ای دانش راهبردی،  شماره 41، صص299 تا 320
    • مرادیان، محسن، (1394)، «مبانی نظری امنیت»، تهران، دانشکده علوم و فنون فارابی.
    • مرادی، حجت الله، (1395)، « بررسی عملیات روانی رسانه­های بیگانه در ایجاد بحران­های امنیتی در خصوص بازاریان » فصلنامه مدیریت بحران، سال هشتم، شماره 29، ص56-27.
    • نصرالهی، سجاد، (1395)، «چیستی، چگونگی و مدیریت شایعه»، تهران، جامعه شناسان.
    • نصر، صلاح، (1393)،«جنگ روانی»، چاپ چهارم، مترجم محمود حقیقت کاشانی، تهران، سروش و مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه­ای پشتیبان.
    • هابرماس، یورگن، (1381)، «بحران مشروعیت»، ترجمه جهانگیر معینی، تهران، نشر نو.
    • ناکینی، محسن، (1396)، «تاثیر سازماندهی در مدیریت بحران­های اجتماعی»، فصلنامه علمی- ترویجی پدافند غیرعامل و امنیت، سال ششم، شماره هجدهم،ص 67-43.
    • نوری، قباد، (1392)، «تاثیر عملیات روانی رسانه‌های غربی بر ابعاد سیاسی و اجتماعی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی،ص41-17 .
    • یحیایی الیه­ای، احمد، (1386)، «شایعه شاخص­ترین بحران اجتماعی»، نشریه روابط عمومی، شماره پنجاه و یک،ص 56-35.
    • علیخانی صدر، مهدی، (1394)، «مدیریت جامع بحران­های امنیتی در افق 1404(با تاکید بر بحران­های اجتماعی و سیاسی)»، تهران، دانشکده علوم و فنون فارابی.

    ب- انگلیسی:

    • Burnett , j.j (1998) “ A Strategic Approach to Managing Crisis”, Public Relations Review.26-53

    COPYRIGHTS

    2025 by the authors. Published by The National Defense University. This article is an open-access article distributed under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) https://creativecommons.org/licenses/by/4.0