دانشگاه عالی دفاع ملی ناشر: دانشگاه عالی دفاع ملی مطالعات بین‌ رشته‌ای دانش راهبردی 2423-4621 مقالات آماده انتشار 2026 02 24 Explaining the Concept of Sovereignty-Evasion in International Relations تبیین مفهوم حاکمیت‌گریزی در روابط بین‌الملل 3925 FA مهدی باغبان دانشجوی دکتری روابط بین الملل، واحد تهران مرکزی، دانشگآه آزاد اسلامی، تهران، ایران علیرضا سلطانی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران رضا جلالی استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2025 08 22 The formation of nation-states introduced the concept of national sovereignty, which has subsequently faced new challenges due to evolving dynamics among international actors. This article aims to elucidate the emerging phenomenon of 'sovereignty evasion' in international relations—a concept shaped by technological advancements, globalization, and the rise of transnational actors that challenge traditional state sovereignty. An explanatory research method is employed for this purpose. Through content analysis of various sovereignty theories, the fundamental characteristics of sovereignty were identified. Subsequently, using logical analysis and confrontational reasoning, new defining features of sovereignty evasion were delineated, leading to its conceptualization within international relations. This study is innovative both in its subject matter and methodological approach. As it seeks to explain a novel phenomenon, it does not proceed from a hypothesis. The analysis reveals that sovereignty evasion represents a systematic pattern of agency that challenges the nine core attributes of national sovereignty—territory, nation, legitimacy, state institutions, independence, loyalty, accountability, and obedience. This is achieved through three primary mechanisms: 'avoidance of acceptance,' 'emancipation from domination,' and 'escape from control,' ultimately seeking to create alternatives to the conventional concept of sovereignty. Rather than constituting anarchic rebellion, sovereignty evasion emerges as a structured paradigm structurally opposed to national sovereignty and the nation-state model. It is characterized by features such as teranscendence of territorial Bonds, Transnational Community, Transnational legitimacy, Decentralized Transnational networked Structures, dependence, fragmented loyalties, and Transnational Authority. با شکل‌گیری دولت‌ملت‌ها، مفهوم حاکمیت ملی پدید آمد و به تدریج با ظهور روندهای نوین در روابط کنشگران عرصه بین‌الملل، چالش‌های تازه‌ای برای این مفهوم ایجاد شد. این مقاله درصدد تبیین مفهوم «حاکمیت‌گریزی» در روابط بین‌الملل است، پدیده‌ای نوظهور که تحت تأثیر تحولات فناوری، جهانی‌شدن و ظهور بازیگران فراملی، چالش‌های جدیدی را برای حاکمیت سنتی دولت-ها ایجاد کرده است. روش تحقیق این مقاله، تبیین‌گری است که در ابتدا با تحلیل محتوا نظریه‌های مختلفِ حاکمیت، ویژگی‌های اساسی آن استخراج گردیده، سپس با استفاده از تحلیل منطقی و استدلال تقابلی نسبت به تعریف ویژگی‌های جدید برای مفهوم حاکمیت‌گریزی اقدام گردید و در نهایت مفهوم حاکمیت‌گریزی در روابط بین‌الملل تبیین گردید. این تحقیق، از حیث موضوع و روش دارای نوآوری است. از طرفی چون به دنبال تبیین یک پدیده جدید است، فاقد فرضیه است. در تبیین حاکمیت‌گریزی مشخص گردید این واژه به عنوان یک الگوی نظام‌مند کنشگری است که با به ‌چالش ‌کشیدن ویژگی‌های نه‌گانه حاکمیت ملی (سرزمین، ملت، مشروعیت، نهاد دولتی، استقلال، وفاداری، مسئولیت‌پذیری، اطاعت‌پذیری و اقتدار عالی) از طریق سه سازوکار اصلی «پرهیز و اجتناب از پذیرش»، «رهایی از سلطه» و «فرار از کنترل»، به دنبال ایجاد بدیل‌هایی برای مفهوم حاکمیت است. این پدیده نه به‌عنوان طغیان آنارشیک، بلکه پارادایمی جدید در تقابل با مفهوم حاکمیت ملی و دولت‌ملت‌ها قرار گرفته و با ویژگی‌هایی چون فراسرزمینی، اجتماعات فرملی، مشروعیت فراملی، ساختارهای شبکه‌ای فراملی و غیرمتمرکز، وابستگی متقابل، وفاداری چندپاره و اقتدار فراملی شناخته می‌شود.